Bankalar ve aracı kurumlar takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla;
a) Alım satımına aracılık ettikleri menkul kıymetler
ile diğer sermaye piyasası araçlarının alış ve satış bedelleri arasındaki fark,
b) Alımına aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer
sermaye piyasası araçlarının itfası halinde alış bedeli ile itfa bedeli
arasındaki fark,
c) Menkul kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası
araçlarının tahsiline aracılık ettikleri dönemsel getirileri (herhangi bir
menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracına bağlı olmayan),
d) Aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer sermaye
piyasası araçlarının ödünç işlemlerinden sağlanan gelirler,
Üzerinden % 15 oranında vergi tevkifatı yaparlar. 5520 sayılı Kurumlar
Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile
münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer
artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla
faaliyette bulunan mükelleflerden 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre
kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu
Maliye Bakanlığınca belirlenenler için bu oran % 0 olarak uygulanır.
Aynı menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracından değişik tarihlerde
alımlar yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması halinde, ilk
giren ilk çıkar yöntemi kullanılmak suretiyle, tevkifat matrahının tespitinde
dikkate alınacak alış bedeli belirlenir. Bir menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası aracının alımından önce elden çıkarılması halinde, elden çıkarılma
tarihinden sonra yapılan ilk alım işlemi esas alınarak üzerinden tevkifat
yapılacak tutar tespit edilir. Aynı gün içerisindeki işlemlerde ağırlıklı
ortalama yöntemi kullanılabilir. Alış ve satış işlemleri dolayısıyla ödenen
komisyonlar ile Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi tevkifat matrahının
tespitinde dikkate alınır.
Üç aylık dönem içerisinde aynı türden menkul kıymet veya diğer sermaye
piyasası aracı ile ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi yapılması
halinde tevkifatın gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak
dikkate alınır. Aynı türden menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı
alım satımından doğan zararlar takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen
dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilir. Dövize, altına veya başka bir
değere endeksli menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının alış ve
satış bedeli olarak işlem tarihindeki Yeni Türk Lirası karşılıkları esas
alınarak tevkifat matrahı tespit edilir. Menkul kıymet ve diğer sermaye
piyasası aracının yabancı bir para cinsinden ihraç edilmiş olması halinde ise
tevkifat matrahının tespitinde kur farkı dikkate alınmaz.
Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı sahibinin, bu kıymetleri
başka bir banka veya aracı kuruma aktarması halinde, söz konusu menkul
kıymetlerin alış bedeli ve alış tarihi aktarma yapılan kuruma bildirilir.
Aktarmanın başka bir kişi veya kurum adına yapılması halinde, alış bedeli ve
alış tarihinin ilgili banka veya aracı kuruma bildirilmesinin yanı sıra işlem
Maliye Bakanlığına da bildirilir. Bu bildirimler, başka bir kişi veya kurum
adına naklin aynı banka veya aracı kurumun bünyesinde gerçekleştirilmesi veya
kıymetin sahibi tarafından fiziken teslim alınması halinde de yapılır.
Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracının fiziken bir banka veya
aracı kuruma teslim edilmesi halinde alış bedeli olarak, tevsik edilmesi
kaydıyla, kıymet sahibinin beyanı esas alınır ve yapılan işlem Maliye
Bakanlığına bildirilir.
Hazine ve 4749 sayılı Kanuna göre kurulan varlık kiralama şirketleri
tarafından yurt dışında ihraç edilen menkul kıymetlerin alım satımı, itfası
sırasında elde edilen getirileri ile bunların dönemsel getirilerinin
tahsilinde, tam mükellef kurumlara ait olup, İstanbul Menkul Kıymetler
Borsasında işlem gören ve bir yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse senetleri
ile sürekli olarak portföyünün en az % 51'i İstanbul Menkul Kıymetler
Borsasında işlem gören hisse senetlerinden oluşan yatırım fonlarının bir yıldan
fazla süreyle elde tutulan katılma belgelerinin elden çıkarılmasında ve hisse
senetleri kar paylarının hisse sahipleri adına tahsilinde bu fıkra hükümleri
uygulanmaz. Tam mükellef kurumlara ait olup, İstanbul Menkul Kıymetler
Borsasında işlem gören ve bir yıldan fazla süreyle elde tutulan hisse
senetlerinin elden çıkarılmasından elde edilen gelirler için, Gelir Vergisi
Kanununun Mükerrer 80 inci madde hükümleri uygulanmaz.
Bu fıkra kapsamında yapılan tevkifat tutarları, verilecek muhtasar
beyannameye dahil edilmez. Banka ve aracı kurumlar, tevkif ettikleri vergileri
şekli ve muhteviyatı Maliye Bakanlığınca belirlenecek bir beyanname ile
tevkifat dönemini izleyen ayın yirmi üçüncü günü akşamına kadar bağlı oldukları
vergi dairesine beyan eder ve yirmi altıncı günü akşamına kadar öderler.
Bu maddenin uygulaması bakımından banka veya aracı kurumlar (işleme taraf
olanlar) kendilerinde bulunan veya ulaştırılan bilgi ve belgeler kapsamında
tarhiyattan sorumlu tutulurlar. Bilgilerin eksik veya yanlış olması nedeniyle
eksik beyan edilen kısım için bildirimi yapan adına gerekli tarhiyat
yapılır.
2) Bu Kanunun 75 inci maddesinin ikinci fıkrasının (5) numaralı
bendinde yazılı menkul sermaye iratlarından (Hazine ve 4749 sayılı Kanuna göre
kurulan varlık kiralama şirketleri tarafından yurt dışında ihraç edilen menkul
kıymetlerden elde edilenler hariç), ödemeyi yapanlarca, banka veya aracı
kurumlara veya bunlar aracılığıyla diğer gerçek ve tüzel kişilere ödenenler
hariç, % 15 oranında vergi tevkifatı yapılır. Bankalara veya aracı kurumlara
alış bedeli tevsik edilmeksizin teslim edilmiş olan menkul kıymetlerin
gelirlerinin ödenmesinde ise ödeme banka veya aracı kurumlar aracılığıyla
yapılsa dahi tevkifat yapılır. Menkul kıymetin bir banka veya aracı kurum
aracılığıyla alınmış olması halinde tevkifatta, bu işlemdeki itfa bedeli ile
alış bedeli arasındaki fark esas alınır. Bu iratlar üzerinden 94 üncü madde
veya Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddesi kapsamında ayrıca tevkifat
yapılmaz.
3) Bankalar ile aracı kurumlar, bir menkul kıymet veya diğer sermaye
piyasası aracını (hisse senetleri ile (1) numaralı fıkranın altıncı
paragrafında belirtilen menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçları
hariç) (1) numaralı fıkra kapsamında tevkifata tâbi tutulmaksızın almaları
halinde, kendilerine satış yapanlar adına satış bedeli ile alış bedeli
arasındaki fark üzerinden % 15 oranında tevkifat yaparlar. Menkul kıymet veya
diğer sermaye piyasası aracının daha önce bir banka veya aracı kurumdan
alınmamış olması halinde, tevkifatın yapılmasında alış bedeli yerine ihraç
bedeli esas alınır. Tevkif edilen vergiler (1) numaralı fıkra kapsamında
verilecek beyannameye dahil edilmek suretiyle beyan edilir ve ödenir.
4) Bankalar arası mevduat ile aracı kurumların borsa para piyasasında
değerlendirdikleri kendilerine ait paralarına yürütülen faizler hariç olmak
üzere, 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (7), (12) ve (14) numaralı
bentlerinde yazılı menkul sermaye iratlarından ödemeyi yapanlarca %15 oranında
vergi tevkifatı yapılır. Bu fıkra kapsamında yapılan tevkifat tutarları 98 inci
ve 119 uncu maddelerde belirtilen sürelerde beyan edilir ve ödenir. Bu iratlar
üzerinden 94 üncü madde veya Kurumlar Vergisi Kanununun 24 üncü maddesi
kapsamında ayrıca tevkifat yapılmaz.
5) Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi ya da dar veya tam mükellef
olması, vergi mükellefiyeti bulunup bulunmaması, vergiden muaf olup olmaması ve
elde edilen kazancın vergiden istisna olup olmaması (1), (2), (3) ve (4)
numaralı fıkra hükümleri uyarınca yapılacak tevkifatı etkilemez. (Diğer
kanunlarda yer alan istisna veya muafiyet hükümlerinin açık olarak kesinti
suretiyle ödenen vergileri de kapsama almadığı durumlar dahil). Şu kadar ki,
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (l)
ve (p) bentleri kapsamına giren kurumlar ile Sermaye Piyasası Kanununa
göre kurulan borsa yatırım fonları ve emeklilik yatırım fonlarının elde
ettikleri kazançlar üzerinden (1) ve (4) numaralı fıkralar uyarınca tevkifat
yapılmaz.
6) Bu maddenin (1), (2), (3) ve (4) numaralı fıkralarında belirtilen
tevkifat oranlarını yabancı para cinsinde ihraç edilen menkul kıymetlerden
sağlanan getiriler ile döviz cinsinden açılmış hesaplardan elde edilen faiz
gelirleri için ayrı ayrı veya birlikte bir katına kadar artırmaya veya kanunî
oranına kadar indirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
7) (1), (2), (3) ve (4) numaralı fıkra hükümleri uyarınca tevkifata tâbi
tutulan kazançlar için gerçek kişilerce yıllık veya münferit beyanname
verilmez. Diğer gelirler dolayısıyla verilecek yıllık beyannameye bu gelirler
dahil edilmez. Söz konusu fıkra hükümleri uyarınca tevkifata tabi tutulsun
tutulmasın dar mükellef gerçek kişi veya kurumlarca Hazine, 4749 sayılı Kanuna
göre kurulan varlık kiralama şirketleri ve tam mükellef kurumlar tarafından
yurt dışında ihraç edilen menkul kıymetlerden sağlanan kazanç ve iratlar için münferit
veya özel beyanname verilmez. Ticarî faaliyet kapsamında elde edilen gelirler
ticarî kazanç hükümleri çerçevesinde kazancın tespitinde dikkate alınır ve
tevkif suretiyle ödenmiş olan vergiler, 94 üncü madde kapsamında tevkif edilen
vergilerin tâbi olduğu hükümler çerçevesinde tevkifata tâbi kazançların beyan
edildiği beyannamelerde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Şu kadar ki, (2) ve
(3) numaralı fıkralar kapsamında tevkif suretiyle ödenen verginin, işlemden
doğan kazancın tâbi olduğu tevkifat oranı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı
aşan kısmı yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilmez.
8) Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan menkul kıymetler yatırım fonları
(borsa yatırım fonları ile konut finansman fonları ve varlık finansman fonları
dahil) ile menkul kıymetler yatırım ortaklıklarının Kurumlar Vergisinden
istisna edilmiş olan portföy kazançları, dağıtılsın veya dağıtılmasın % 15
oranında vergi tevkifatına tâbi tutulur. Bu kazançlar üzerinden 94 üncü madde
uyarınca ayrıca tevkifat yapılmaz. Bu fon veya ortaklıklarının katılma
belgelerinin ilgili fona iadesinden elde edilen gelirler ile hisse senetlerinin
alım satımından elde edilen kazançlar için yıllık beyanname verilmez. Diğer
gelirler nedeniyle beyanname verilmesi halinde de bu gelirler beyannameye dahil
edilmez. Ticarî işletmeye dahil olan bu nitelikteki gelirler, bu fıkra kapsamı
dışındadır.
9) Bu maddenin yürürlük tarihinden önce ihraç edilmiş olan her nevi tahvil
ve Hazine bonoları ile Toplu Konut İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan
menkul kıymetlerin elde tutulması veya elden çıkarılması suretiyle sağlanan
gelirlerin vergilendirilmesinde (...) bu madde hükümleri uygulanmaz. Bu
gelirlerin vergilendirilmesinde, 31.12.2005 tarihi itibarıyla geçerli olan
hükümler uygulanır.
10) Bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce iktisap edilmiş olan menkul
kıymet veya diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından veya elde
tutulma sürecinde elde edilen gelirler (...) için bu madde hükümleri
uygulanmaz. Bu gelirlerin vergilendirilmesinde 31.12.2005 tarihi itibarıyla
geçerli olan hükümler uygulanır.
11)
Dar mükellefler de dahil olmak üzere, bu madde kapsamında tevkifata tabi
tutulan ve yıllık veya münferit beyanname ile beyan edilmeyeceği belirtilen
menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılmasından doğan
kazançları için takvim yılı itibarıyla yıllık beyanname verilebilir. Beyan
edilen gelirden, aynı türden menkul kıymetler için yıl içinde oluşan zararların
tamamı mahsup edilebilir. Beyan edilen gelir üzerinden %15 oranında vergi
hesaplanır. Hesaplanan vergiden yıl içinde tevkif edilen vergiler mahsup
edilir, mahsup edilemeyen tutar genel hükümler çerçevesinde red ve iade edilir.
Şu kadar ki, mahsup edilemeyen zararlar izleyen takvim yıllarına devredilemez.
12)
Bu maddede geçen, "banka" kavramı 18.6.1999 tarihli ve 4389 sayılı
Bankalar Kanunu kapsamında Türkiye'de faaliyette bulunan bankalar ile Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankasını, "aracı kurum" kavramı ise 28.7.1981
tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında Türkiye'de faaliyette
bulunan aracı kurumları ifade eder.
13)
Bu maddede geçen menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı ifadesi, özel
bir belirleme yapılmadığı sürece Türkiye'de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası
Kurulunca kayda alınmış ve/veya Türkiye?de kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem
ve opsiyon borsalarında işlem gören menkul kıymetler veya diğer sermaye
piyasası araçları ile kayda alınmamış olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem
borsalarında işlem görmese dahi Hazinece veya diğer kamu tüzel kişilerince
ihraç edilecek her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını
ifade eder.
Bankaların
ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli bir
vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya finansal
göstergeye dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para veya sermaye
piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak
ve/veya yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile döviz,
kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer varlıklar
üzerine yapılan kaldıraçlı işlemlere ilişkin sözleşmeler bu madde uygulamasında
diğer sermaye piyasası aracı addolunur.
14)
Türkiye'de kurulu vadeli işlem ve opsiyon borsalarında 31/12/2008 tarihine
kadar yapılan işlemlerden elde edilen kazançlar için (1) numaralı fıkrada
belirtilen tevkifat oranı sıfır olarak uygulanır. Tam ve dar mükellef
kurumların (Türkiye'de işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla faaliyette
bulunmayanlar hariç) ...... aralarında yaptıkları vadeli işlem ve opsiyon
sözleşmelerinden doğan kazançları bakımından bu madde hükümleri uygulanmaz. Şu
kadar ki, banka ve benzeri finans kurumları için Türkiye'de işyeri veya daimi
temsilci aracılığıyla faaliyette bulunma şartı aranmaz.
15)
Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin 5281 sayılı Kanunla yürürlükten
kaldırılmadan önceki (2) numaralı fıkrasında, Sermaye Piyasası Kanununa göre
kurulan yatırım fonu olarak addolunmuş dar mükellefiyete tabi yatırım
fonlarının vergilendirilmeye ilişkin 31.12.2005 tarihindeki bu statüleri;
a)
31.12.2005 tarihinden önce ihraç edilen menkul kıymetlerle
(hisse senetleri hariç) sınırlı olmak üzere bu menkul kıymetlerin tamamı itfa
edilinceye kadar,
b)
31.12.2005 tarihinde portföylerinde bulunan hisse senetleri için ise bu menkul
kıymetlerin bu tarihten sonra portföyden ilk çıkış tarihine kadar,
Devam
eder.
16)
Bu madde kapsamına girmeyen ve 1.1 2006 tarihinden önce iktisap edilmiş olan
menkul kıymetlerin elden çıkarılmasından sağlanan gelirlerin
vergilendirilmesinde 31.12.2005 tarihi itibariyla geçerli olan hükümler
uygulanır.
17)
Cumhurbaşkanı bu maddede yer alan oranları her bir sermaye piyasası aracı,
kazanç ve irat türü ile bunların vadesi, elde tutulma süresi ve bunları elde
edenler itibarıyla, yatırım fonlarının katılma belgelerinin fona iade
edilmesinden veya diğer şekillerde elden çıkarılmasından elde edilen kazançlar
için fonun portföy yapısına göre, ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya % 15'e
kadar artırmaya yetkilidir.
18)
Bu madde hükümlerinin uygulanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemeye,
vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu
tutmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.
19)
Bu madde hükümleri 31/12/2025 tarihine kadar uygulanır. Cumhurbaşkanı bu
fıkrada yer alan tarihi beş yıla kadar uzatmaya yetkilidir.