True Kütüphane

Kanunun 1 inci maddesi verginin sınır ve kapsam ve konusunu belirlemektedir. Madde hükmüne göre veraset yoluyla veya herhangi bir surette olursa olsun ivazsız (karşılıksız) bir tarzda gerçek veya hükmî bir şahıstan diğer gerçek veya hükmî bir şahsa intikal eden mallar Veraset ve İntikal Vergisine tabidir. Bu esasa göre :
1. Muris veya tasarrufu yapan şahıs ister Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde olsun isterse diğer bir yabancı devlet tabiiyetinde bulunsun, Türkiye Cumhuriyeti hudutları dâhilinde bulunan mallar ile nerede olursa olsun Türkiye Cumhuriyeti tâbiiyetinde bulunan şahıslara ait mallar;
2. Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde bulunan şahısların ecnebi memleketlerde aynı yollardan iktisap edecekleri mallar;
3. Türkiye'de ikametgâhı bulunan ecnebi bir şahsa, Türkiye Cumhuriyeti tabiiyetinde bulunan bir şahıstan veraset yoluyla veya ivazsız bir tarzda intikal eden Türkiye Cumhuriyeti hudutları dışındaki mallar,
Veraset ve intikal vergisinin mevzuunu teşkil etmektedir.
Türkiye'de ikametgâhı olmayan yabancı bir şahsa Türkiye Cumhuriyeti hudutları dışında intikal eden mallar, bu verginin konusu dışında kalmaktadır.

Kanunun 2 nci maddesine göre; Kanunda geçen şahıs tabiri; gerçek ve hükmi şahısları ifade etmektedir.Maddenin "b fıkrasındaki tarife göre, "mal" tâbiri mülkiyete konu olabilen menkul ve gayrimenkul şeylerle mameleke girebilen tescile tabi olsun olmasın, her türlü hakları ve alacakları ifade etmektedir.
Malları; menkul (Kıymet ve mahiyetine zarar gelmeksizin bir yerden diğer bir yere nakil olunabilen mobilya, banknot, kıymetli evrak gibi) ve gayrimenkul (Tarla, ev, apartman gibi yerini değiştirmeyen) olarak ikiye ayırmak mümkün olduğu gibi (Maddî mallar) ve (Gayri maddî mallar) diye de ayırmak mümkündür. Buna göre;
a) Menkul ve gayrimenkul olsun aynî bir hak konusu olan şeylere (Evler, apartmanlar, mobilya, kıymetli senetler, ziynet eşyası gibi) maddi mallar,
b) Fikrî faaliyet ve yaratıcılığın meydana getirdiği (Telif ve tercüme eserleri; keşif ve ihtira beratı gibi) mallara da gayri maddî mallar,
denir.
Mamelek ise, bir şahsın hukuki bir bütünlük teşkil eylemek üzere sahip veya mükellef olabileceği, para ile ölçülebilen mal, hak ve borçlarının tamamıdır.
Bu arada, ölüme bağlı tasarrufların bir nev'i olan hayat sigortaları ve bunların çeşitleri olan (Cihaz, tahsil ve terbiye, % 10 iratlı gibi) sigortalar da "mal" mefhumuna girmekte ve vergiye tabi bulunmaktadır.
Veraset" tâbiri; vasiyet yoluyla miras, sözleşmeye bağlı miras ve ölüme bağlı olarak miras üzerinde yapılan bütün tasarrufları ifade etmektedir.
İvazsız intikal" tâbiri; bağışlama yoluyla veya herhangi bir tarzda olan ivazsız (karşılıksız) iktisapları; (Maddi ve mânevi bir zarar mukabili verilen tazminatlar ivazsız sayılmaz.) ifade etmektedir.
Âmme İdareleri, emekli ve yardım sandıkları, sosyal sigorta kurumları, umumî menfaate hadim cemiyetler, siyasî partiler ve bunlara ait olan veya bunların aralarında kurdukları teşekküllerden Kurumlar Vergisine tâbi olmayanlar,
Veraset ve intikal vergisinden muaftırlar.
a) Yukarıda sayılan hükmi şahıslara gerçekleşen bütün intikaller vergiden muaf tutulmakta ve ayrıca fıkranın sonundaki kayıtla bunlara ait veya bunların aralarında kurdukları teşekküllerden kurumlar vergisine tabi olmayanlar da muafiyetten istifade ettirilmektedir.
Ancak bu teşekküllerin muafiyetten istifade edebilmeleri, kurumlar vergisine tabi olmamaları şartına bağlanmış olduğundan, kurumlar vergisine tabi bulunanlar hakkında muafiyet hükümlerinin uygulanması mümkün değildir.
b) Umumun menfaatine hizmet maksadıyla kurulmuş olan hükmi şahıslar vergiden istisnadır. Bu maksatla kurulmamış olan teşekküller bu hükümden istifade edemezler.
c) Bu muafiyet; maslahatgüzarlarla konsoloslara ve konsolosluk memurlarına ve Türkiye'de resmi bir vâzife ile memur edilenlere ve bunların aileleri fertlerini de kapsamaktadır.
Ancak muafiyetten istifade edilebilmesi için bu hususta, devletler arasında (Karşılıklılık şartının) mevcut olması gerektiği gibi sefarethane ve konsoloshane memurlarının o devletin tabiiyetinde bulunması da gerekmektedir.

Kanunun 4 ncü maddesine göre aşağıdaki mallar vergiden istisna edilmiştir.

a) Sadece veraset yoluyla intikal eden ev eşyası ile murise ait zat eşyası ve ev eşyası mahiyetinde telâkki edilen ve bir aile hatırası olarak muhafaza olunan tablo, kılıç, madalya gibi eşya da istisnalar arasına alınmıştır.
Fıkrada aile hatırası olarak muhafaza edilen eşyanın bir kaç nev'i sayıldıktan sonra "gibi" edatiyle bunlara benzeyen eşyanın da bu istisnadan istifade edeceği kabul edilmiş olduğundan ölenin evinde bulunan benzeri eşya da bu fıkra gereğince vergiden müstesna olacaktır.
Ev ve zat eşyasından maksat, ölenin ikametgâhı olan meskeninde mevcut ve sadece evin ihtiyacına tahsis edilmiş olması lâzımdır. Otellerde, pansiyonlarda, lokantalarda ve mümasil ticaret ve sanata tahsis olunan yerlerde bulunan ve mahiyetleri itibariyle ev eşyası addedilen eşyalar, bu muafiyetten istifade edemezler.
Murisin zat eşyası da elbiseleri, çamaşırları, şapka, palto ve saat gibi giyime ve şahsına taallûk eden eşyayı ifade eder.
Bu fıkrada sayılan eşya, verasetten gayri bir surette intikal ettiği takdirde vergi ile mükellef tutulur.
b) Değerleri 10 uncu maddeye göre belirlenen menkul ve gayrimenkul mallardan evlatlıklar da dahil olmak üzere alt soy ve eşten her birine isabet eden miras hisselerinin 455.635 TL.si (altsoy bulunmaması halinde eşe isabet eden miras hissesinin 911.830 TL. si) vergiden istisna edilmiştir.
Diğer bir anlatımla; ölenin eşi, çocukları ve torunlarının her birine isabet eden miras hisselerinin 455.635 TL’si vergiden istisna edilmiştir. Ölenin çocukları veya torunu bulunmuyorsa, mirasın 911.830 TL’lik kısmı vergiden istisna edilmiştir.
c) Tescile tabi olsun olmasın, örf ve âdete göre verilmesi mutat bulunan hediye, cihaz, yüz görümlüğü ve drahomalar (gelin tarafından damada verilen para veya mal) vergiden istisna edilmiş ve yalnız bu mahiyette verilen gayrimenkuller bu hükmün dışında bırakılmıştır.
Buna göre hediye, cihaz, yüzgörümlüğü ve drahoma adiyle verilen gayrimenkullerden dolayı ilgililer adına vergi tarh olunacaktır.
d) İvazsız surette olan intikallerden 10.491 liraya kadar olanları vergiden istisna edilmektedir. Fıkra kapsamına menkul ve gayrimenkul hibeler, ölüme bağlı olmayan bağışlar gibi intikaller girmektedir. Bu suretle vaki olacak intikallerin 10.491 liraya kadar olanları vergiden müstesna bulunduğu gibi bu miktarı aşan tutarlar vergiye tabidir.
e) Bankalarca veya sair hakikî ve hükmî şahıslar tarafından para ve mal üzerine tertip ve keşide olunan bilûmum piyango ve kuralarda kazanılan ikramiyelerin, 10.491 lirası vergiden müstesna tutulmuştur.
Ne mahiyette olursa olsun ister menkul isterse gayrimenkul hak ve menfaate taallûk etsin bütün piyangolarda (Millî Piyango idaresi tarafından tertip ve keşide olunan piyangoda kazanılan amorti ve ikramiyelerin tamamı vergiden müstesnadır.) ve kuralarda kazanılan her nevi ikramiyelerin muayyen bir miktarı vergiden istisna edilmiş olduğundan istisna haddinin fevkinde kazanılan ikramiyelerin 10.491 liradan fazlası vergiye tabi tutulacaktır.
f) Bu fıkra ile tesis olunan istisna, 3 üncü maddenin (a) ve (b) fıkralarına giren hükmi şahıslar tarafından kuruluş maksatlarına ve statülerine göre yapılan, menkul ve gayrimenkul mallara isabet eden, yardımlardır.
Bu yardımların vergiden istisna edilebilmesi için, 3 üncü maddenin (a) ve (b) fıkralarında yazılı şahısların kuruluş maksatları içinde ve statülerine uygun olarak yapılması şarttır. Teşekkülün kuruluş maksadı ve statüsü böyle bir yardımı yapılmasına müsait değilse, yapılmış olan yardımı bu fıkra kapsamında değerlendirme imkân yoktur. Bu itibarla bu gibi hallerde yardımı yapan teşekkülün kuruluş maksadının ve statüsünün tetkiki suretiyle durumun tespiti gerekir.
g) Âmme İdareleri ve Müesseseleri ve 3659 numaralı Bankalar ve Devlet Müesseseleri Memurları Aylıklarının Tevhit ve Teadülü hakkındaki Kanuna tabi müesseseler ve Kızılay, Türk Hava Kurumu gibi umumi menfaatlere hizmet eden cemiyetlerden veya ister bir kanunla kurulmuş olsun isterse bir kanuna dayalı olmasın, emekli sandıklarından (veya bu mahiyette olan kurumlardan) :
a) Dul ve yetimlere bağlanan aylıklar;
b) Dul ve yetimlere bu aylıklar dışında verilen emekli ikramiyeleri;
c) Dul ve yetimlere verilen evlenme ikramiyeleri;
d] Hizmet müddetlerini doldurmamış bulunanların dul ve yetimlerine aylık yerine toptan yapılan ödemeler;
e) Harp mâlûlleriyle şehit yetimlerine tekel beyiyelerinden ödenen paralar; bu fıkra ile vergiden istisna edilmiş bulunmaktadır.
Hükmün uygulanması esnasında ödemeyi yapan emekli sandığının veya bu mahiyetteki kurumun statülerinin incelenmesi ile ödemenin, fıkra kapsamına girip girmediğinin ve fıkrada zikredilen mahiyette bulunup bulunmadığının tespitinden sonra işlem yapılması gerekir.
h) Bu fıkrayla harpte veya terör çarpışmalarında, manevra ve eğitimler esnasında veyahut bunlarda aldıkları yaralar neticesinde ölen subay, astsubay ve erlerin (Jandarma dâhil) ve vazife esnasında ölen emniyet mensuplarının füruuna, karısına, ana ve babasına intikal eden mallar muafiyetten istifade ettirilmektedir.
Bunların dışında kalan mirasçılara muafiyet tanınmamıştır. Muafiyetin konusu intikal eden menkul ve gayrimenkul mallar ve haklardan ibaret olmakla beraber istisnadan istifade edecek miktar, 4 üncü maddenin (b) fıkrasındaki miktarın bir misli ile sınırlandırılmış bulunmaktadır.
Fıkranın sonundaki (b) fıkrasında kabul edilen miktarın bir misli ibaresiyle eş ve füru için tanınmış bulunan 455,635 lira kastedilmiş bulunduğundan yaş ve diğer mâlûllük ve felçlilik gibi hallerle kabul edilmiş bulunan miktarların bu hususun dışında kalması gerektiğinin gözönünde bulundurulması gerekir.
i) Bu fıkra ile bağışlananın bağışlayandan evvel vefatı halinde, bağışlayana rücu eden mallar vergiden istisna edilmektedir.
j) Kuru mülkiyet halinde intikal eden mallar bu halde kaldığı müddetçe, vergiden istisna edilmektedir.
Malûm olduğu üzere; yalnız kuru mülkiyete sahip olan bir kimsenin mali iktidarında veya diğer bir tâbire vergi ödeme kabiliyetinde değişiklik vaki olmaz ve intifa hakkı sahibinin ölümüne veya bu hakkın her hangi bir surette sonlanmasına kadar da olmayacaktır. Bu durumu dikkate alan kanun, kuru mülkiyet olarak intikal eden malı, kuru mülkiyet halinde kaldığı müddetçe, vergiden istisna etmiştir.
Bu istisnalık, malın kuru mülkiyet halinde kaldığı müddete münhasır olduğundan kuru mülkiyetin, tarafların anlaşmasıyla veya intifa hakkının her hangi bir suretle sonlanması üzerine tam mülkiyet halini iktisap eylediği anda yeni bir intikal vuku bulmuş gibi mükellefiyet başlayacaktır.
Kuru mülkiyet; ya Medenî Kanunun 444 üncü maddesi gereğince eşin intifa hakkına sahip olduğu halde, kanunla veyahut intifaı bağışlayanın hayatta kaldığı müddetçe uhdesinde kalmak şartiyle hibe suretiyle intikal eder.
Birinci halde kuru mülkiyeti sahibi vergiye tabi tutulmayacak sadece intifa hakkı sahibi eşe mükellefiyet terettüp edecektir. İkinci halde ise sahibin ölümüne veya intifa hakkının her hangi bir suretle kuru mülkiyetle birleşmesine kadar vergi tarh olunmayacaktır.
k) Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara kuruluşu için veya kurulduktan sonra tahsis olunan mallar vergiden istisna edilmiştir.
l) Plaka tahdidi uygulanan illerde Cumhurbaşkanı Kararı ile yetkili kılınan trafik komisyonlarınca ticarî plaka satışından elde edilen paralardan, ticarî plakalı taşıt sahiplerine dağıtılan miktarlar vergiden istisna edilmiştir.
m) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki tescilli
taşınmaz kültür varlıklarının veraset ve intikal yoluyla devir ve iktisabına ilişkin işlemler vergiden istisna edilmiştir.
n) Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idareler bütçelerinden kamu iktisadi teşebbüslerine yapılacak iktisadi transferler ve yardımlar vergiden istisna edilmiştir.
o) 28/3/2001 tarihli ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu kapsamında bireysel emeklilik hesabına yapılan Devlet katkılarının hak kazanılan kısımları vergiden istisna edilmiştir.
(b), (d) ve (e) bentlerine göre, her bir takvim yılında uygulanacak istisna hadleri, önceki yılda uygulanan istisna hadlerine bu yıla ilişkin olarak Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranında artış yapılmak suretiyle tespit olunur.